وسط خرید روزانه، به صندوق میرسید؛ کارت را میکشید و پیام «موجودی کافی نیست» ظاهر میشود. چند قلم از خرید را همانجا کنار میگذارید. اتفاقی که تا چند سال پیش شاید نادر بود، حالا با رشد قیمتها، برای بسیاری از خانوارها به تجربهای تکرارشونده تبدیل شده است...
طبق آمارهای فائو، جمعیت فاقد توانایی برای تامین یک رژیم غذایی سالم در ایران از سال ۲۰۱۷تا کنون حدود ۲برابر افزایش یافته است. وسط خرید روزانه، به صندوق میرسید؛ کارت را میکشید و پیام «موجودی کافی نیست» ظاهر میشود. چند قلم از خرید را همانجا کنار میگذارید. اتفاقی که تا چند سال پیش شاید نادر بود، حالا با رشد قیمتها، برای بسیاری از خانوارها به تجربهای تکرارشونده تبدیل شده است. بر اساس اعلام مرکز آمار ایران، تورم نقطهبهنقطه خوراکیها در فروردینماه به حدود ۱۱۵درصد رسیده؛ به این معنا که هزینه تامین بسیاری از اقلام ضروری سبد غذایی در طول یک سال بیش از دو برابر شده است. در چنین شرایطی، بخشی از این اقلام بهتدریج از دسترس گروههای کمدرآمد خارج میشود و تامین حداقلهای تغذیهای را برای آنها با چالش جدی مواجه میکند. دادههای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد( فائو )، نیز تصویری مشابه ارائه میدهد. بر اساس برآورد این نهاد، در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۲–۱۴۰۳)، حدود ۱۲.۸میلیون نفر در ایران توانایی مالی تامین یک «رژیم غذایی سالم» را نداشتهاند؛ رقمی معادل حدود ۱۴درصد جمعیت کشور. ۲برابر شدن جمعیت در معرض سوء تغذیه در ۶ سال در تعاریف فائو، معیار تامین رژیم غذایی سالم این است که یک فرد بتواند با استفاده از ارزانترین غذاهای موجود در آن کشور ۲۳۳۰کیلو کالری در روز را تامین کند.رقمی که تقریباً معادل یک روز غذا خوردن معمول است؛ یعنی سه وعده ساده در طول روز. طبق آمارهای این سازمان، در سال ۲۰۱۷، ۶.۶درصد جمعیت ایران از تامین یک رژیم غذایی سالم ناتوان بودهاند. این جمعیت در سالهای بعد روند افزایشی داشته و در سال ۲۰۲۳ (سال ۱۴۰۱) به ۱۴.۳میلیون رسیده است. یعنی در طی ۶سال بیش از ۲.۲برابر شده است. در سال ۲۰۲۴نیز ۱۲.۸میلیون نفر این شرایط را داشتهاند. به عبارت دیگر میتوان گفت از سال ۲۰۱۹ (معادل با سال ۱۳۹۸) تا کنون حدود ۱۴تا ۱۵درصد جامعه ایران در معرض سوء تغذیه بودهاند. گزارشهای داخلی نیز این موضوع را تایید میکنند. طبق یک گزارش وزارت رفاه، سرانه کالری دریافتی در کشور به ۱۸۰۰کیلوکالری رسیده است. ۱۱برابر شدن هزینه سبد غذایی حداقلی فائو هزینه تامین این رژیم غذایی را نیز گزارش کرده است. طبق این گزارش هزینهای که هر فرد باید روزانه بپردازد تا یک سبد غذایی سالم و بسیار ارزان را تامین کند در سال ۲۰۲۴نسبت به سال ۲۰۱۷بر حسب پول داخلی کشور، ۱۰۹۴درصد رشد کرده؛ یعنی حدود ۱۱برابر شده است.
آمارهای داخلی از مرکز آمار ایران نیز نشان میدهد در سالهای اخیر (به جز سال ۱۴۰۳) تورم خوراکیها بیش از تورم کل بوده است و این فاصله در سال ۱۴۰۱که سیاست حذف ارز ترجیحی اجرا شد و قیمت کالاهای خوراکی جهش کرد، افزایش قابل توجهی پیدا کرد. به طوری که در این سال تورم کل کشور ۴۵.۸درصد بود اما تورم خوراکیها به ۷۱.۲درصد رسید. موضوعی که در آمارهای امسال نیز احتمالا شاهد تکرار آن باشیم. وقتی کالریهای ارزان جانشین میشوند وقتی یک سبد غذایی سالم بیش از حد و مدام گران میشود، افراد به سمت کالریهای ارزانتر حرکت میکنند و در عوض کالریهای مغذی مثل آهن و پروتئین حذف میشوند. برای مثال آمار بانک مرکزی از میزان مصرف خوراکیهای مختلف نشان میدهد در سال ۱۴۰۳نسبت به سال ۱۳۹۶، سرانه مصرف گوشت در ایران ۵کیلوگرم و سرانه مصرف شیر ۲۱کیلوگرم کاهش داشته است. این در حالی است که سرانه مصرف نان ۱۹کیلوگرم و سرانه مصرف گوشت پرندگان ۲۵کیلوگرم افزایش یافته است. مصرف فرآوردههای گوشت (یعنی انواع سوسیس و کالباس) نیز در این مدت تقریبا ۴برابر شده است. این جایگزینیها شاید بتواند زخم گرسنگی را التیام دهد، اما منجر به یک «گرسنگی پنهان» میشود؛ یعنی خالی شدن بدن از مواد مغذی حیاتی. در این شرایط، تورم افسارگسیخته دیگر فقط یک شاخص اقتصادی نیست، بلکه عامل ایجاد یک بحران زیستی است که رشد و سلامت جامعه را مختل میکند و هزینههای جبرانناپذیری به ساختار درمانی و سرمایه انسانی کشور وارد میکند.
